Recept: zelf een heerlijke citroenmelissezalf maken
Hee lieverds,
Afgelopen week heb ik weer een heerlijke citroenmelissezalf gemaakt. Een zalf die ontzettend veelzijdig te gebruiken is en eigenlijk niet mag ontbreken in een natuurlijke EHBO-kast. Zelf heb ik deze zalf altijd op voorraad. Hij was nu op, en dan merk je pas hoeveel je hem eigenlijk gebruikt.
Ik gebruik hem bijvoorbeeld bij kleine wondjes van onze kleine, bij jeuk door muggenbeten en dankzij de antibacteriële en schimmelwerende eigenschappen ook bij een (opkomende) koortslip of voetschimmel.
Citroenmelisse vind ik sowieso een geweldig kruid. De verse bladeren zijn heerlijk in een glas water of in een kop kruidenthee. Maar hoe langer ik met dit kruid werk, hoe specialer ik het ben gaan vinden.
In deze blog deel ik hoe ik zelf een citroenmelissezalf maak, welke ingrediënten ik gebruik en waarom dit kruid voor mij zo bijzonder is geworden. Ook laat ik zien hoe je kunt variëren met andere kruiden, oliën en boters om een zalf te maken die helemaal bij jou past.
Van bestuderen naar echt ontmoeten
Afgelopen jaren heb ik citroenmelisse steeds beter leren kennen.
Eerst op een heel aardse manier. Door letterlijk elk blaadje te bekijken, de vorm van de bladeren, de kleine haartjes, de vierkante holle stengel en alle beestjes die op bezoek kwamen. En heel droog onderzoek.
Later veranderde dat en ging ik meer de beweging naar vocht opzoeken.
Ik werd nieuwsgierig naar wat er nog meer te ontdekken viel. Niet alleen met mijn ogen, maar ook door aanwezig te zijn en echt contact te maken. Door als het ware een gesprek aan te gaan, van ziel tot ziel.
Dat klinkt misschien een beetje zweverig, toch voelde het op een bepaalde manier vertrouwd.
Voor mij voelt het alsof iedere plant een eigen karakter en een eigen bewustzijn draagt. Een eigen manier van aanwezig zijn.
Omdat ik me kan voorstellen dat dit lastig uit te leggen is, heb ik de energie en afstemming die ik ervaarde opgenomen in een audio. Geen uitleg, maar een uitnodiging om het zelf te ervaren. De energie van een specifieke citroenmelisse ziel.
Je kunt de audio hier beluisteren.
Misschien voelt het in het begin wat onwennig. Dat vond ik zelf namelijk ook. Zie het gerust als een experiment. Voel vooral wat het met jou doet.
Hoe gaaf zou het zijn als we gewoon met planten kunnen communiceren?
Lijkt het je leuk om dit ook eens met een ander kruid of een andere plant te ervaren? Laat het me dan weten. Dat idee leeft al een tijd in mij en het lijkt me heel bijzonder om daar meer mee te gaan doen.
Juist omdat ik normaal gesproken veel werk vanuit de inhoudsstoffen in de kruidengeneeskunde en de natuurgeneeskunde visie, vind ik het mooi om ook ruimte te maken voor de nog meer energetische andere kant. Voor de ontmoeting met de plant zelf. Voor mij horen die twee werelden bij elkaar. Zo ontstaat een afgestemd recept.
Wat citroenmelisse mij liet voelen
Hoe dan ook wil ik graag delen wat ik zelf ervaarde tijdens deze ontmoeting.
Voor mij voelde citroenmelisse als een enorme kracht. Enorm dapper.
Standvastig.
Liefdevol.
Eerlijk.
Zelfverzekerd.
Wijs.
Trots.
En tegelijkertijd volledig in verbinding met alles om zich heen.
Voor mij voelde deze plant als een uitnodiging om steeds weer terug te keren naar jezelf.
Wanneer je je teveel terugtrekt, herinnert hij je eraan om verbonden te blijven met de wereld om je heen.
En wanneer je jezelf juist verliest in alle drukte van de buitenwereld, nodigt hij je uit om weer thuis te komen bij jezelf.
Juist die beweging tussen binnen en buiten voelde voor mij heel sterk aanwezig.
Als je jezelf voorbij loopt of steeds maar in actiestand staat, kan zich dat op verschillende manieren uiten. Denk bijvoorbeeld aan onrust, spanning, hoofdpijn of maag en darmklachten. Hetzelfde geld als je je juist meer terugtrekt en haast niet meer naar buiten treed. Denk bijvoorbeeld aan melancholie of je helemaal in je schulp terug trekken. Hoe zich dat uit, is natuurlijk voor iedereen anders. Vanuit mijn eigen ervaring voelt citroenmelisse als een plant die je uitnodigt om weer wat meer naar binnen te bewegen en opnieuw verbinding te maken met jezelf.
Om balans te vinden in deze twee bewegingen.
En tegelijkertijd is het ook gewoon een heerlijk kruid om uitwendig te gebruiken.
In dit geval stond de plant nog net niet te springen toen ik vroeg of ik hem mocht gebruiken voor een zalf. 😉
Ingrediënten voor de citroenmelissezalf
Voor deze zalf heb ik deze keer gebruikt:
• ongeveer 100 gram verse citroenmelisse
• 20 ml citroenmelissetinctuur
• 10 ml weegbreetinctuur
• 500 ml biologische, koudgeperste kokosolie
• bijenwas
• tea tree olie
• biologische, koudgeslingerde honing (optioneel)
De exacte hoeveelheden zijn geen vast recept. Zelf vind ik het juist leuk om iedere keer weer iets nieuws uit te proberen en te voelen wat past. Zie dit dus vooral als een basis waar je zelf mee kunt spelen.
Stap 1. Maak een kruidenolie
Je plukt de verse bladeren het liefst voordat de plant in bloei staat. Daarna doe je ze in een schone weckpot en giet je er olie overheen.
Elke olie heeft weer zijn eigen eigenschappen. Net zoals ieder kruid een andere eigenschappen en inhoudstoffen heeft, heeft ook iedere olie een andere werking. Ik heb deze keer gekozen voor kokosolie.
Heb je geen verse citroenmelisse?
Dan kun je ook gedroogd blad gebruiken.
Vervolgens laat je de weckpot liefst een paar weken op een warme, zonnige plek staan. In die tijd trekken de inhoudsstoffen van de plant langzaam in de olie. Daarna zeef je de bladeren eruit.
Heb je minder tijd?
Dan kun je de olie ook au bain-marie verwarmen met de citroenmelisse erin. Laat dit een paar uur heel zacht trekken en roer zo nu en dan. Zo maak je hetzelfde proces een stuk sneller.
Stap 2. Maak van de kruidenolie een zalf
Wanneer je begint met het maken van de zalf, vind ik het fijn om daar even bewust bij stil te staan.
Een momentje van aandacht.
Voor mij maakt aandacht en intentie onderdeel uit van het proces. Misschien verandert het de zalf niet meetbaar, maar voor mij maakt het wel verschil in hoe ik iets maak. Net zoals je iets kookt met liefde of juist even snel. Dat proef je 😉
Verwarm daarna de gezeefde kruidenolie opnieuw au bain-marie.
Je zult zien dat de olie inmiddels prachtig groen is geworden door de citroenmelisse.
Om er een zalf van te maken heb ik gekozen voor bijenwas.
Je kunt ook kiezen voor bijvoorbeeld sheaboter of cacaoboter. Ook deze producten hebben weer hun eigen eigenschappen en geven de zalf een iets andere structuur. Dat is juist zo leuk, je kan er eindeloos mee variëren.
Wanneer de bijenwas volledig is opgelost, kun je controleren of je de verhouding prettig vindt.
De hoeveelheid bijenwas bepaalt namelijk hoe stevig de zalf wordt. Hoe meer bijenwas je toevoegt, hoe harder de uiteindelijke zalf zal zijn.
Een handige manier om dit te testen, is door een klein schoteltje alvast in de koelkast te leggen. Doe daarna een druppeltje van de warme zalf op het koude schoteltje en leg het nog heel even terug in de koelkast. Na ongeveer een minuut kun je voelen hoe stevig de zalf uiteindelijk wordt.
Houd er wel rekening mee dat een zalf in de koelkast altijd wat harder aanvoelt dan op kamertemperatuur. Zeker wanneer je kokosolie gebruikt. Kokosolie wordt vanaf ongeveer 25 graden weer vloeibaar. Met het warme weer van de afgelopen tijd merk je dat verschil dus goed.
Stap 3. Voeg de extra ingrediënten toe
Wanneer je tevreden bent over de structuur, laat je de zalf eerst weer wat afkoelen.
Daarna kan je nog andere ingrediënten toevoegen. Ik heb vervolgens nog citroenmelissetinctuur toegevoegd. Een tinctuur bevat weer andere inhoudsstoffen dan een kruidenolie omdat de alcohol en olie andere inhoudsstoffen uit de plant halen. Zo kunnen beiden elkaar mooi aanvullen. Je zou eventueel ook een sterk kruidenaftreksel (maceraat) kunnen gebruiken.
Daarnaast heb ik gekozen voor tea tree olie, omdat deze mooi aansluit bij de antibacteriële eigenschappen van citroenmelisse. Je zou dus ook andere etherische olie kunnen toevoegen op basis van hun eigenschappen of geur die je fijn vind.
En als klein experiment heb ik aan de helft van de potjes ook nog een beetje honing toegevoegd. Ik ben heel benieuwd wat de verschillen gaan zijn.
Voeg deze ingrediënten pas toe wanneer de zalf nog vloeibaar is, maar niet meer heet.
Vooral honing kan slecht tegen hoge temperaturen. Wanneer de zalf al iets begint af te koelen en nét nog vloeibaar is, kun je de honing als laatste toevoegen. Zo blijven de eigenschappen van de honing zoveel mogelijk behouden.
Meng alles goed door elkaar en giet de zalf vervolgens in schone, steriele potjes.
Zelf gebruik ik graag kleine potjes. Je doet er namelijk behoorlijk lang mee en zo kun je er ook makkelijk eentje cadeau geven. 😊
Het leuke aan zelf zalven maken is dat er eigenlijk geen perfect recept bestaat.
Je begint steeds met dezelfde basis, een kruidenolie en een vet of was, maar daarna kun je eindeloos variëren. Iedere plant brengt haar eigen eigenschappen mee. Ook de olie, boter, was en eventuele extra toevoegingen hebben allemaal invloed op de uiteindelijke zalf. Zo ontdek je zelf de beste recepten.
Je leert niet alleen de plant beter kennen, maar ook de verschillende oliën, boters en wassen. Na verloop van tijd ga je merken welke combinaties jij het prettigst vindt en ontstaat er steeds meer een recept dat helemaal bij jou past.
Ik blijf zelf ook experimenteren. De ene keer voeg ik een tinctuur toe, een andere keer een maceraat of een beetje honing. Soms kies ik voor een etherische olie die mooi aansluit bij het kruid en soms houd ik de zalf juist heel puur. Iedere keuze geeft de zalf weer net een andere werking en maakt het proces nog leuker.
Welke kruiden kun je nog meer gebruiken voor een zalf?
Bij het maken van een zalf is de basis eigenlijk steeds hetzelfde.
Je maakt eerst een kruidenolie en voegt daar vervolgens een vet of was aan toe, zodat het een smeerbare zalf wordt.
De uiteindelijke werking wordt bepaald door de combinatie van het kruid, de basisolie en alles wat je verder nog toevoegt. Juist daardoor kun je eindeloos variëren. Iedere plant brengt weer iets eigens mee.
Een paar voorbeelden:
Goudsbloem (Calendula officinalis)
Een van de bekendste kruiden voor de huid. Calendula wordt veel gebruikt bij kleine wondjes, een droge of gevoelige huid en ondersteunt het natuurlijke herstel van de huid.
Smalle weegbree (Plantago lanceolata)
Een fijne plant bij jeuk door insectenbeten, brandnetels en kleine huidirritaties. (ook vers!) Ook wordt weegbree veel gebruikt bij oppervlakkige wondjes.
Valkruid (Arnica montana)
Wordt vaak verwerkt in een zalf voor stijve of gevoelige spieren en blauwe plekken. Het kan helpen met het verbeteren van de doorbloeding. Gebruik arnica liever niet op een open wond.
Madelief (Bellis perennis)
Madelief staat ook wel bekend als de Nederlandse Arnica. Het kruid helpt ook bij gevoelige spieren, kneuzingen en blauwe plekken. Een heerlijk zacht kruid.
Sint-janskruid ( Hypericum perforatum)
Wordt traditioneel gebruikt bij spierpijn, zenuwpijn en een gevoelige huid. In Turkije wordt dit kruid gebruikt als een wondermiddel voor de huid die door de zon is verbrand. Houd er rekening mee dat sint-janskruid de huid gevoeliger kan maken voor zonlicht, dus ga er niet meer mee naar buiten. (als je hier olie van trekt word het diep rood!)
Smeerwortel ( Symphytum officinale)
Een bijzonder kruid dat al eeuwenlang wordt gebruikt ter ondersteuning van spieren, pezen en kneuzingen. Het werkt regenerend op het botweefsel.
Kamille ( Matricaria chamomilla)
Een heerlijk zacht kruid voor een gevoelige of geïrriteerde huid. Ook voor baby's en kinderen wordt kamille veel gebruikt om de huid tot rust te brengen en te beschermen.
Lavendel( Lavandula agnustifolia)
Een verzorgend kruid voor de huid met een heerlijke geur. Het kan kalmerend werken en de geïrriteerde huid verzachten.
Rozemarijn (Rosmarinus officinalis)
Wordt veel gebruikt in massagezalven voor vermoeide of stijve spieren. Rozemarijn geeft een aangenaam verwarmend gevoel. Ook werkt het antimicrobieel.
Pepermunt ( Mentha piperita)
Kan afhankelijk van je vitaliteit juist een verkoelend effect geven. Of als reactie daarop juist verwarmend werken. Je moet van de geur houden dus voel of het bij je past.
Zoals je ziet zijn de mogelijkheden eindeloos. Iedere plant heeft haar eigen karakter, haar eigen inhoudsstoffen en haar eigen manier van ondersteunen. Zo kun je heerlijk experimenteren wat het beste bij je past.
Welke basisolie kies je?
Ook de olie die je kiest heeft invloed op je uiteindelijke zalf. Ik zou altijd kiezen voor een biologisch onbewerkt product. Dat geld voor zowel de kruiden, olie, honing, tincturen, en alles wat je toe voegt. Dan weet je zeker dat je alle waardevolle stoffen mee neemt in de zalf.
Hier enkele voorbeelden:
Kokosolie
Geeft een stevige zalf en is heerlijk verzorgend voor de huid. Het zorgt voor hydratatie en heeft van zichzelf een licht antibacteriële, schimmelwerende en ontstekingsremmende werking. Bij warm weer wordt kokosolie sneller vloeibaar. Het is een vrij vette olie dus niet heel fijn voor bijvoorbeeld je gezicht. Het heeft een kenmerkende kokosolie geur.
Olijfolie
Een fijne basis olie om kruiden in te laten trekken. Het is voedend voor de huid en fijn als je een droge huid hebt. De olie blijft lang goed en is erg vet. Het heeft een kenmerkende olijfolie geur.
Zoete amandelolie
Een zachte olie die mooi intrekt en prettig is voor de gevoelige huid. *let op niet bij een notenallergie
High Oleic Zonnebloemolie
Is geschikt voor alle huidtypes en beschermend op de huid. De geur van deze olie is neutraal wat fijn is om te verwerken in zalfjes. Het trekt snel in en helpt om vocht vast te houden.
En welke boter of was gebruik je?
Met een boter of was geef je de zalf stevigheid. Ook hier heeft iedere keuze weer zijn eigen eigenschappen.
Bijenwas
De meest gebruikte basis voor een zalf. Geeft stevigheid en vormt een beschermend laagje op de huid.
Sheaboter
Voedend, zacht en verzorgend. Erg fijn voor een droge of gevoelige huid.
Cacaoboter
Geeft een stevigere zalf en heeft een heerlijke natuurlijke geur. Voelt rijk aan op de huid.
Mangoboter
Trekt iets sneller in dan cacaoboter en voelt wat lichter aan. Geschikt voor een gevoelige huid. Je kunt deze boters en wassen ook combineren. Zo ontstaat iedere keer weer een net iets andere zalf.
Etherische olie als extra toevoeging
Een etherische olie is zeker geen verplicht onderdeel van een zalf, maar kan een mooie aanvulling zijn. Zelf gebruik ik het alleen wanneer het ook echt iets toevoegt aan de zalf die ik wil maken.
Een paar voorbeelden:
Theeboomolie (Tea tree) wordt veel gebruikt vanwege de zuiverende eigenschappen en past mooi in een zalf voor bijvoorbeeld een onzuivere huid.
Lavendel heeft een zachte, verzorgende werking. Kan helpen bij het inslapen en bij rust in het hoofd. Het past niet bij iedereen.
Pepermunt kan verkoelend of juist verwarmend werken. Het past niet bij iedereen.
Rozemarijn wordt veel gebruikt in massagezalven voor stijve of vermoeide spieren. Maar de geur kan ook helpen om te focussen.
Etherische oliën zijn erg geconcentreerd. Een paar druppels zijn vaak al voldoende. Gebruik ze altijd verdund in een basisolie of zalf en verdiep je vooraf goed in de eigenschappen en eventuele contra-indicaties. Er gaat super veel plant materiaal in een echt goede etherische olie. Dat maakt ook dat ze zo prijzig zijn. Gebruik ze wijs.
Hoe lang is een zelfgemaakte zalf houdbaar?
Dat hangt af van de ingrediënten die je gebruikt en hoe schoon je werkt.
Gebruik altijd schone materialen en steriele potjes. Zo verklein je de kans dat bacteriën of schimmels in je zalf terechtkomen.
Een zalf die alleen bestaat uit olie en bijenwas blijft vaak zes tot twaalf maanden goed, mits je hem koel, donker en droog bewaart. Zelf heb ik potjes gehad die na een paar jaar nog steeds prima waren. Toch is het verstandig om je zintuigen te gebruiken om te kijken of het nog goed is.
Voeg je ingrediënten toe die water bevatten, zoals een kruidenthee of een hydrolaat, dan wordt de houdbaarheid een heel stuk korter. In dat geval is het verstandig om de zalf in de koelkast te bewaren of een natuurlijk conserveermiddel te gebruiken. Of je moet kleinere hoeveelheden maken.
Ruikt je zalf anders dan normaal, verandert de kleur of zie je schimmel ontstaan, dan is het tijd om weer een nieuwe te maken.
Mijn laatste tip
Schrijf je recept op.
Dat klinkt misschien heel logisch, maar geloof me... dat vergeet je sneller dan je denkt.
Wanneer je na een paar weken merkt dat je een heerlijke zalf hebt gemaakt, is het fijn als je nog terug kunt lezen welke olie je hebt gebruikt, hoeveel bijenwas erin zat en welke kruiden of extra ingrediënten je hebt toegevoegd.
Zo kun je de volgende keer hetzelfde recept opnieuw maken of juist verder experimenteren.
Heel veel plezier met maken!
En als je ook een zalf hebt gemaakt, vind ik het ontzettend leuk als je hieronder deelt welke kruiden jij hebt gebruikt. Ik ben altijd nieuwsgierig naar nieuwe combinaties en ervaringen.
