Misschien merk je dat het moeilijk is om bij je gevoel te komen. Je weet ergens wel dat er van alles in je leeft, maar je kunt er niet goed bij. Er kunnen situaties zijn waarin je denkt dat je iets zou moeten voelen, maar dat niet zo ervaart. Of misschien heb je het idee dat je helemaal niks meer voelt. Het kan ook voorkomen dat je extreem gevoelig bent en dat alles te veel binnenkomt, waardoor je jezelf bewust afsluit van wat er in je leeft.
Dat kan heel verwarrend zijn. Soms zelfs beangstigend. Want voelen wordt vaak gezien als iets natuurlijks. Iets wat “vanzelf” zou moeten gaan. Maar dat is niet altijd zo.
In dit artikel leg ik uit waarom voelen soms moeilijk, onbereikbaar of overweldigend kan zijn. Niet als probleem dat opgelost moet worden, maar als een beschermingsmechanisme dat ooit helpend was. Ook lees je wat er nodig is om weer voorzichtig ruimte te maken om te voelen, zonder jezelf te forceren.
Wanneer we het over voelen hebben, denken we vaak aan emoties. Blij, boos, verdrietig, bang. Maar voelen is breder dan dat.
Voelen gaat ook over:
• lichamelijke sensaties
• spanning of ontspanning
• aanwezigheid
• innerlijke signalen
• intuïtie
• grenzen
Je kunt emotioneel weinig voelen, maar lichamelijk veel spanning dragen. Of juist emotioneel overspoeld raken, terwijl je het contact met je lichaam verliest. We kunnen voelen op meerdere manieren. En dan bedoel ik echt voelen en niet bedenken wat je voelt of zou moeten voelen.
Voelen gebeurt altijd samen met het lichaam. Als je er niet (helemaal) in zit dan word voelen moeilijker. Het lichaam is dan ook altijd weer de ingang om terug bij jezelf te komen.
Een van de belangrijkste redenen waarom voelen moeilijk kan zijn, is omdat het lichaam het op een bepaald moment als onveilig heeft ervaren om te voelen.
Dat kan ontstaan door:
• overweldigende emoties
• trauma of schrikervaringen
• situaties waarin je moest doorgaan
• geen ruimte of steun om emoties te uiten
• opgroeien zonder voldoende steun om emoties te dragen
Dit kan ontstaan door grote gebeurtenissen, maar ook door kleine ervaringen die zich vaak hebben herhaald.
In zulke situaties doet het lichaam iets heel intelligents: het dempt, sluit af of gaat in overleving. Vaak gebeuren deze dingen in de kindertijd om je te beschermen.
Het is te veel voor een kind om het hele volwassen leven te behappen, daar is het nog helemaal niet aan toe. Een kind kan zich alleen maar aanpassen. Door beschermingsmechanismen zoals stil zijn, afzonderen, gevoelens wegdrukken, of juist de clown zijn, of veel aanwezig zijn en voor anderen zorgen.
Een kind kan zichzelf nog niet dragen, veilig houden of reguleren. Daarvoor heeft het iemand anders nodig. Een ouder of verzorger die dit wel kan of een ander iemand die veilig en vertrouwd voelt.
Niet voelen is daarin vaak een beschermingsmechanisme geweest. Pas als je volwassen bent, ontstaat er vaak meer ruimte om jezelf hierin te dragen. Door aanwezig te zijn in je lichaam en te blijven bij wat er in je leeft. Wanneer je dit als kind onvoldoende hebt kunnen leren, kom je deze patronen vaak later in je leven weer tegen.
Niet voelen is vaak geen onvermogen, maar een strategie. Een patroon dat je hebt ontwikkeld uit zelfbescherming.
Een lichaam dat afsluit:
• voorkomt dat je overspoeld raakt
• houdt je functionerend
• zorgt dat je door kunt gaan
• beschermt je tegen pijn die te groot is voor je hart
Zo kun je deze situaties doorkomen en maakt het mogelijk dat je verder kunt met je leven. Pas als je ouder wordt en dit beschermingsmechanisme niet meer nodig is, ontstaat er frictie. Deze strategie, dit patroon past niet meer bij het moment, maar je lichaam zet het automatisch in.
En dan is het heel moeilijk om bij je gevoel te komen. Het gaat op de automatische piloot op standje "onveilig", waardoor je er moeilijk bij kunt komen. Dit kost tijd en ruimte om weer echt in je lichaam te zakken en te voelen wat er gebeurt. Elke keer een beetje meer, als het moment en de veiligheid er zijn.
En als je bewust de keuze maakt om hier te willen voelen, ervaren en te zijn. Niet om jezelf te straffen of te denken dat je iets niet goed doet doordat je het moeilijk vindt om bij je gevoel te komen. En ook niet om slachtoffer te zijn omdat je dit beschermingsmechanisme hebt.
We maken allemaal traumatische momenten mee in het leven, ook in onze jeugd. Hoe groot of klein het ook is, het heeft impact gemaakt. En we kunnen ervoor kiezen om voor onszelf te staan. Hier aanwezig te zijn en naar onszelf te durven kijken.
Hoe dan ook, dit mechanisme is geen falen. Het heeft je in leven gehouden wanneer dat nodig was. En nu je volwassen bent, kun je invoelen wat er allemaal op je pad ligt. Wat belangrijk voor je is en waar je voor staat. Normen en waarden die ontstaan vanuit puurheid, eigenwaarde, zelfstandigheid, inzicht en ervaring.
De moeilijke dingen voelen en genieten van de leuke dingen. Niet om deze gevoelens te zijn, maar gewoon om ze te erkennen en door je heen te laten stromen. Je hoeft er geen verhaal van te maken. En je bent je emoties ook niet.
Wanneer een beschermingsmechanisme jarenlang actief is geweest, wordt het een gewoonte van het lichaam. Het systeem leert dat afsluiten veiliger voelt dan ervaren. Ook wanneer de oorspronkelijke situatie al lang voorbij is. Daardoor kan het voelen alsof er een afstand ontstaat tussen jou en je innerlijke wereld.
Je wilt misschien wel voelen wat er in je leeft, maar merkt dat je hoofd sneller aanwezig is dan je lichaam. Dat is geen teken dat je iets verkeerd doet. Het laat vaak zien dat je systeem nog steeds probeert veiligheid te creëren.
Dit beschermingsmechanisme gebeurt niet alleen mentaal. Het is ook zichtbaar in het zenuwstelsel. Daar wordt namelijk bepaald of iets veilig genoeg voelt om te ervaren.
Het vermogen om te voelen hangt sterk samen met de staat van het zenuwstelsel. (En vanuit de kruidengeneeskunde natuurlijk ook met je andere orgaanstelsels)
• In veiligheid en rust is voelen vaak makkelijker.
• In stress en overleving wordt voelen vaak gedempt of is het overweldigend.
Wanneer het zenuwstelsel langdurig in een staat van alertheid staat, is voelen geen prioriteit. Overleven wel. Zo val je makkelijk terug in het beschermingsmechanisme van niet voelen.
Daarom werkt "ga maar voelen" vaak niet. Het lichaam heeft eerst iets anders nodig: veiligheid. Lees hier verder over het zenuwstelsel en wat veiligheid ermee te maken heeft.
Gevoelens verdwijnen niet zomaar. Wanneer emoties geen ruimte krijgen, blijft het lichaam vaak reageren op wat er is gebeurd. Dat kan zich uiten als spanning, vermoeidheid, onrust of het gevoel voortdurend 'aan' te staan.
Binnen de natuurgeneeskunde worden vastzittende emoties soms gezien als een vorm van emotionele ballast die het lichaam uiteindelijk wil verwerken en loslaten. Het mentale, emotionele en fysieke lichaam staan voortdurend met elkaar in verbinding en beïnvloeden elkaar.
Je hoeft je niet bewust te zijn van onderdrukte gevoelens. Het lichaam onthoudt ervaringen ook wanneer je hoofd ze allang vergeten is. Daardoor kun je merken dat je moeilijk contact maakt met jezelf, terwijl je tegelijkertijd veel spanning ervaart. Die spanning kan dan juist de ingang zijn in de lagen eronder.
Hoe dieper een ervaring heeft geraakt, hoe moeilijker het soms kan zijn om erbij te komen. Het lichaam heeft deze gevoelens ooit weggestopt om je te beschermen. Daardoor kunnen ze lange tijd op de achtergrond aanwezig blijven, totdat er voldoende veiligheid ontstaat om ze weer te voelen
Soms merk je pas achteraf dat je het contact met jezelf een beetje bent kwijtgeraakt. Dat hoeft niet te betekenen dat je helemaal niets voelt. Vaak zijn er subtiele signalen die laten zien dat er minder verbinding is met je innerlijke wereld.
Dat kan zich bijvoorbeeld uiten in:
• veel analyseren en nadenken
• moeilijk kunnen voelen wat je nodig hebt
• je grenzen lastig kunnen aangeven
• vooral bezig zijn met anderen
• weinig enthousiasme of plezier ervaren
• het gevoel hebben dat je geleefd wordt
• moeilijk bij je gevoel kunnen komen
Deze signalen kunnen laten zien dat je lichaam je nog steeds probeert te beschermen in een oud patroon wat je vroeger heeft geholpen.
Voelen begint niet met trauma doorvoelen, voor deze grote emoties heb je vaak de ruimte nog niet. Het begint vaak klein en subtiel. Bijvoorbeeld bij de dagelijkse dingen.
1. Begin bij het lichaam, niet bij het verhaal
In plaats van: "Wat voel ik emotioneel?"
Kun je voelen:
Zijn mijn voeten warm of koud?
Kan ik mijn zitvlak voelen?
Kan ik mijn hart voelen kloppen?
Dat is vaak veiliger dan direct emotioneel werk. Op deze manier zak je ook terug in je lichaam. Je brengt er aandacht naartoe, en dat is alles wat nodig is. Dat zal steeds makkelijker en natuurlijker gaan. Geleide meditaties of bodyscans kunnen hier aan bijdragen.
2. Erken wat er is, zonder het te willen veranderen
Als je merkt dat je niets voelt, dan is dat wat er is. Dat erkennen zonder oordeel kan al ontspanning geven. Je hoeft er niets mee te doen, je mag het gewoon opmerken. Je hoeft er niets van te vinden, alleen bij jezelf te blijven. Misschien is dit moment eerst maar een seconde, daarna 1 minuut. En misschien heb je daarna tijd om het te onderzoeken.
3. Creëer veiligheid en vertraging
Voelen vraagt tijd en rust. Dat kan betekenen:
• minder prikkels
• minder moeten
• meer pauze
• zachtere verwachtingen
• geen veroordeling van jezelf
• een veilige omgeving of persoon
Soms gebeurt het tegenovergestelde: gevoelens komen ineens heel sterk op. Alsof alles wat lang is tegengehouden tegelijk naar boven komt.
Dat kan intens zijn en soms ook beangstigend. Ook dit is geen fout, maar een teken dat er beweging ontstaat.
In zulke momenten is het belangrijk om:
• te vertragen
• te gronden
• niet alles tegelijk te willen verwerken
• ondersteuning te zoeken als het te veel wordt
Omdat het bovenkomt, betekent het ook dat je de draagkracht hebt om dit te voelen. Dat je dit aankunt. Dat betekent niet dat je het alleen hoeft te doen. Vraag om hulp van iemand die je vertrouwt om bij je te zijn. Als een spaceholder. Niet om je te dimmen, te troosten of een oplossing te zoeken, maar gewoon door er te zijn. Dat geeft jou de ruimte.
Sommige mensen hebben baat bij begeleiding om weer contact te maken met wat er in hen leeft. Bijvoorbeeld via lichaamsgericht werk of holistische begeleiding. Het is belangrijk dat je dit doet op je eigen tempo, afgestemd en in een veilige omgeving.
Voelen mag juist in kleine stapjes als dit lastig gaat.
Niet voelen is vaak een teken van de wijsheid van het lichaam, op een moment waarop voelen te veel was. Zodra je volwassen bent en je ervaart dat het moeilijk is om bij je gevoel te komen, bijvoorbeeld in de vorm van:
• Je grenzen niet goed voelen en aangeven
• Veel in je hoofd zitten
• Je afgesloten voelen
• Het gevoel hebben dat je snel overspoeld raakt
• Dat prikkels sterk binnenkomen
• Dat je veel in je hoofd zit en begrijpt, maar het gevoel niet voelt
Gun jezelf de tijd en ruimte. Je mag echt zacht zijn naar jezelf. Je hoeft er geen verhaal van te maken of het te veroordelen. Je hoeft jezelf niet te forceren.
Je mag trots zijn op waar je staat in je leven. Dromen over waar je heen wilt bewegen.
Dit zijn óók allemaal gevoelens.
Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is. Soms beschermt het lichaam je tegen ervaringen die op dat moment te overweldigend voelen. Niet voelen kan een teken zijn dat je systeem veiligheid probeert te creëren.
Ja. Zeker na langdurige stress, ingrijpende gebeurtenissen of wanneer je gewend bent geraakt om vooral vanuit je hoofd te leven. Veel mensen ervaren periodes waarin het contact met hun gevoel minder toegankelijk is.
Ja. Wanneer het zenuwstelsel langere tijd in een staat van alertheid verkeert, verschuift de aandacht naar overleven. Daardoor wordt het vaak moeilijker om emoties en lichamelijke signalen waar te nemen.
Dat begint vaak klein. Door aandacht te brengen naar je lichaam, te vertragen en ruimte te maken voor wat er op dat moment aanwezig is. Je hoeft gevoelens niet te forceren. Veiligheid en aanwezigheid vormen vaak de basis
Dat kan betekenen dat je lichaam ooit heeft geleerd dat afsluiten veiliger was dan voelen. Dit gebeurt vaak onbewust. Het is meestal geen gebrek, maar een vorm van bescherming die ooit helpend is geweest.