De pepernoot als medicijn?

Wat jouw spijsvertering je vertelt in de herfst

De herfst is de tijd van het jaar waarin de natuur een hele waardevolle boodschap met ons wil delen. Namelijk: vertragen, naar binnen keren en loslaten.

Net zoals een boom langzaam zijn blaadjes laat vallen om zijn energie terug te halen naar de kern, worden wij in de herfst uitgenodigd om de balans op te maken. Alles wat je energie kost, mag je loslaten. Alles wat je energie geeft, bewaar je in je kern en neem je mee naar het volgende jaar.

Dezelfde beweging zie je weer terug in de spijsvertering; de plek waar je lichaam alle prikkels verwerkt. Je spijsvertering verteert namelijk niet alleen wat je letterlijk in je mond stopt, maar ook alle hectiek, indrukken en emoties die je op een dag opdoet. Als je bijvoorbeeld in je hoofd blijft malen en moeite hebt met loslaten, zie je dat vaak direct terug in een knoop of klachten in je buik. In de winter eten we vaak wat zwaarder en vetter en is het fijn om de spijsvertering te ondersteunen.

De geschiedenis van de pepernoot: Medicijn voor een koude maag

Hier helpt de oude traditie ons een handje. Pepernoten staan van origine symbool voor zaden, maar dan zaden vol met verwarmende plantmedicijnen. Als je vroeger in de 17e eeuw met buikpijn, koude ledematen of een 'haperende' vertering bij de stadsdokter of apotheker kwam, kreeg je geen pillen zoals nu, maar kruiden. Veel kruiden of specerijen konden erg bitter of scherp zijn en daarom werd er gezocht naar de meest makkelijke oplossing om ze in te nemen. Als oplossing kneedden ze de fijngemalen kruiden in een deeg. De pepernoot was historisch gezien een medicijn tegen een verzwakte, slecht doorbloede en koude spijsvertering.

In het jaar 1593 werd deze bijzondere link tussen de medische wereld en het bakkersambacht voor het eerst officieel vastgelegd. De stadsdokter van Dordrecht, Carolus Battus, schreef toen een medisch handboek genaamd het Medecynboec. Als bijlage voegde hij een kookboek toe waarin het allereerste recept voor de kruidnoten gevonden werd. Battus noteerde er specifiek bij dat deze koekjes medicinaal gebruikt moesten worden "tot versterckinge der Magen ende des Hoofts" (ter versterking van de maag en het hoofd).

Het concept van de 'Koude Maag'

Dat die versterking van de maag zo belangrijk was, had alles te maken met hoe men destijds naar het lichaam keek. In de 17e-eeuwse geneeskunde, die nog sterk leunde op de eeuwenoude humorenleer en de elementen warm, koud, vochtig en droog, geloofde men dat veel chronische spijsverteringsklachten ontstonden door een zogenaamde "koude maag". Tegenwoordig is veel kennis van deze manier van naar ziekte en gezondheid kijken weer beschikbaar in het heden. Als je wilt, kun je hier meer lezen over de elementen en hoe ik ze toepas in de praktijk.

Een spijsvertering die koud is, heeft geen goede doorbloeding. En een goede doorbloeding is nodig voor het opnemen en uitscheiden van afvalstoffen. Dit kan met verwarmende kruiden, maar denk ook echt aan de bitterstoffen, die nogal ondergewaardeerd worden. De bittere groentes zijn een goudmijn voor je spijsvertering. Vroeger zag men de maag en spijsvertering als een soort kookpot. Als je maag door de gure herfstwind en de dalende temperaturen te koud werd, kon het eten daarin niet goed 'koken' en verteren. Dit zorgde voor gasvorming, pijnlijke krampen en obstipatie. Exotische specerijen zoals gember, kaneel en kruidnagel waren de ultieme warme remedies om de warmte weer in de spijsvertering terug te krijgen.

Waarom 'Peper'noten als er geen peper in zit?

Wat we tegenwoordig speculaaskruiden noemen, werd destijds heel anders aangeduid. In de gloriedagen van de VOC kwamen deze specerijen via verre scheepsreizen naar Nederland. Omdat deze kruiden destijds schaars, ontzettend duur en exclusief waren, werden ze door de gewone man voor het gemak allemaal hetzelfde genoemd: 'peper'. Alles wat scherp en warm was en uit verre, exotische landen kwam, werd 'peper' genoemd. Vandaar de naam peperkoek of pepernoot, ook al zat er in de praktijk vaak vooral anijs, kaneel en gember in het deeg. De naam was simpelweg een synoniem voor iets wat "krachtig en medicinaal gekruid" was.

Het is dus een zaadje vol warmte, bedoeld om in jezelf te zaaien en je spijsvertering te ondersteunen. Ze verwarmen en verdrogen, en kalmeren te veel lucht in je buik. 

Een goed excuus om een echt heerlijk kruidnootje te eten!

Dit is wat deze kruiden traditioneel in jouw lichaam kunnen doen:

•     Kaneel: Brengt diepe warmte in het lichaam en de spijsvertering en stimuleert de bloedsomloop. Versterkt de maag, ingewanden en het hart.

•     Gember: Brengt veel warmte en deze houdt lang aan. Stimuleert de verteringssappen voor een betere vertering van zware herfstkost en helpt met een opgeblazen gevoel.

•     Anijs: Verwarmend en sterk ontspannend. Brengt rust bij buikpijn en helpt het zenuwstelsel te kalmeren.

•     Kruidnagel: Verwarmend bij klachten door te veel kou en helpt bij te veel verslijming in de maag. Het werkt krachtig antimicrobieel.

•     Nootmuskaat: Helpt met het verwarmen van de maag zodat het eten beter verteert. Het brengt rust in een overprikkeld systeem.

•     Kardemom: Ondersteunt bij een onrustige maag, en helpt bij overtollig slijm bij verkoudheden in de herfst.

Recept: Verwarmende Herfst-Havermout met 'Pepernootkruiden'

Om je spijsvertering direct een handje te helpen, kun je deze heerlijke, warme havermout maken. Ideaal voor een voedend moment van vertraging en energie voor de hele ochtend.

Ingrediënten (voor 1 persoon):

•     40 tot 50 gram havermout

•     250 ml plantaardige melk (zoals havermelk of amandelmelk)

•     1 theelepel speculaas- of koekkruiden (een mix van kaneel, gember, anijs, kruidnagel, nootmuskaat en kardemom)

•     1 kleine appel of peer, of elk ander fruit (in blokjes, of even blenderen met de amandelmelk)

•     Een handje walnoten of pecannoten (of elk ander nootje of zaadjes)

•     Eventueel nog een lepel cashewpasta, pindakaas of een andere notenpasta wat je lekker vindt

Bereidingswijze:

1.     De avond van tevoren: Doe de amandelmelk in een pan en voeg de specerijen toe. Als je fruit toevoegt, dan kun je dit even mee blenderen. Of je kunt ervoor kiezen om dit in blokjes te snijden.

2.     Voeg daarna de havermout toe en roer het geheel door elkaar.

3.     Zet het afgedekt in de koelkast tot de volgende morgen.

4.     Zet de pan op het vuur en warm de havermout zachtjes op terwijl je roert.

5.     Schep de warme havermout in een kom en maak het af met de noten, zaden en wat je maar lekker vindt.

6.     Geniet!

Ondersteuning of Oplossing?

De kruiden op deze lijst, die lekkere pepernoten of een warme kop thee zijn een heerlijke, warme ondersteuning om je lichaam deze herfst een handje te helpen. Het geeft je een fijne ondersteuning om de winter door te komen.

Bekijk je dit omdat je al langere tijd rondloopt met hardnekkige buikklachten, chronische vermoeidheid, stress, of het knagende gevoel dat je continu in je hoofd leeft en niet écht kunt zakken in je lijf? Dan moeten we ook eerlijk zijn: een extra snuf kaneel of een losse thee gaat dit niet oplossen. Dat blijft symptoombestrijding. Echte, chronische klachten ontstaan wanneer je systeem uit balans is en je niet meer in verbinding staat met je eigen basis.

Mijn werkwijze in de praktijk:

Ik werk niet met snelle oplossingen. In mijn praktijk voor Kruidengeneeskunde & Energetische Therapie kijken we voorbij de buitenkant. We onderzoeken de werkelijke oorzaak van jouw klacht, zodat je lichaam weer kan herstellen vanuit de kern. Pas als je écht landt in je lijf en leert simpelweg te zijn, kun je het leven voluit leven. Je klachten vertellen een verhaal dat gezien wil worden.

Wil je vertragen, loslaten en de kern aanpakken? Je bent van harte welkom in mijn praktijk voor een kosteloos en vrijblijvend kennismakingsgesprek van 20 minuten. We kijken dan samen wat er nodig is voor een blijvende oplossing. Ik vertel je altijd eerlijk wat ik wel en niet voor je kan betekenen. Je kunt hier meer lezen over de uitnodiging van de herfst en de herfstenergie en gratis begeleide audio.

Liefs kelly